Kocdigital Logo 1 (1)
  1. Anasayfa
  2. Blog

Veri Dünyasının Silahşörleri

12 Şubat 2025

Osman Gencoğlu

• Leader Business Analyst

Veri yönetimi alanında çalışan profesyonellerin bir süredir gündeminde olan iki önemli kavram bulunuyor:

Veri Yönetişimi (Data Governance) ve Data Mesh.

Genel bir çerçeveden baktığımızda, özellikle ülkemizde veri dünyasının gündemi ağırlıklı olarak veri ambarı (Data Warehouse), veri gölü (Data Lake) ve son dönemde öne çıkan veri gölü evi (Data Lakehouse) gibi konular etrafında şekilleniyor. Bunun yanı sıra analitik çözümler, raporlama ve İş Zekâsı (BI) uygulamaları da öncelikli çalışma alanları arasında yer alıyor.

Bu durum elbette oldukça doğal. Günümüzün ekonomik koşulları göz önünde bulundurulduğunda, iş sonuçlarına doğrudan katkı sağlayan, somut fayda üreten teknolojilere odaklanmak ve bu alanlarda çalışmalar yürütmek kurumlar için bir gereklilik hâline geldi.

Bu yazıda ele alacağım iki kavramı açıklamak ve kurumlar tarafından benimsenmesini sağlamak ise biraz daha zor. Özellikle dolaylı faydalarını şirket yönetimlerine anlatmak zaman zaman güçleşebiliyor. Gelin, bu iki kavramı biraz daha yakından inceleyelim.

Veri Yönetişimi (Data Governance)

Önceki yazılarımda veri yönetişiminin öneminden ve veriden değer elde etmek istiyorsak bu ilkeleri neden uygulamamız gerektiğinden detaylı olarak bahsetmiştim. Bu yazıda ise konuya daha kısa ve somut bir çerçeveden yaklaşmaya çalışacağım.

Veri yönetişimini, veri dünyasının trafik kuralları olarak düşünebiliriz. Trafikte herkesin uyması gereken kurallar olduğu gibi veri yönetiminde de tüm kurumun benimsemesi gereken ortak ilkeler bulunur.

Bu yaklaşım temel olarak şu unsurları kapsar:

Veri Tanımları ve Standartları: Kurum içerisindeki herkesin aynı dili konuşması, bir kavramı veya iş terimini aynı şekilde anlaması gerekir.

Veri Kalitesi: Verilerin hatalı, bozulmuş veya eksik olmaması; doğru ve güvenilir bilgiler sunması önemlidir.

Veri Güvenliği: Verilerin yetkisiz erişime ve kötüye kullanıma karşı korunması gerekir.

Veri Sahipliği: Hangi verilere kimlerin erişebileceği ve bu verilerle ilgili kararların kimler tarafından alınacağı net olarak belirlenmelidir.

Buradaki en önemli paradigma değişimi, verilerimizle ilgili kararların artık BT (Bilgi Teknolojileri) ekipleri yerine iş birimleri tarafından alınması gerektiğidir. BT ekipleri ise bu süreçte teknolojik altyapının yönetiminden sorumlu olmalıdır.

Örneğin, ciro hesaplamasında hangi kriterlerin dikkate alınacağına ilgili iş birimi karar vermelidir. Hesaplamaya KDV'nin dâhil edilip edilmeyeceği veya e-ticaret satışlarının hesaba katılıp katılmayacağı gibi konularda en doğru değerlendirmeyi, ilgili iş süreçlerine hâkim olan iş birimi yapabilir. Dolayısıyla bu tanımın sorumluluğunu ve veri sahipliğini de ilgili iş birimi üstlenmelidir.

Bu sayede kurum genelinde pek çok iş terimi için ortak standartlar oluşturulabilir. Böylece herkes aynı kavramı aynı şekilde anlar ve hesaplar. Sonuç olarak aynı iş göstergesi için birbiriyle çelişen, farklı KPI'ların ortaya çıkmasının önüne geçilir.

Veri yönetişiminin en önemli avantajı, kurum içerisindeki tüm paydaşların ortak bir anlayışla hareket etmesini sağlamasıdır. Bu yaklaşım; daha tutarlı ve doğru kararlar alınmasına, veri kalitesinin iyileştirilmesine ve yasal düzenlemelere uyum süreçlerinin kolaylaşmasına katkı sağlar.

Data Mesh

Data Mesh, aslında veri yönetişiminde belirli bir olgunluk seviyesine ulaşmış kurumların hayata geçirebileceği bir yaklaşım olarak değerlendirilebilir. Bunun için veri yönetişimi uygulamalarının belirli bir süredir yürütülüyor ve kurum genelinde benimsenmiş olması önemlidir. Data Mesh'in çıkış noktası ise veri yönetişiminin tek başına yeterli olmadığı durumlara çözüm sunabilmektir.

Bu kavramdan söz ederken, Thoughtworks bünyesinde çalıştığı dönemde Data Mesh yaklaşımını ortaya koyan Zhamak Dehghani'den bahsetmemek mümkün değil. Çevik (Agile) metodolojiler alanının en tanınmış isimlerinden Martin Fowler'ın kendi internet sitesinde ilk kez ele aldığı bu yaklaşım, kısa sürede ilgi görerek benimsenmeye başladı.

En basit ifadeyle Data Mesh, her birimin kendi verisinden sorumlu olması yaklaşımına dayanır. Mikroservis mimarisinin yazılım dünyasında yarattığı dönüşüme benzer bir etkinin Data Mesh ile veri dünyasında da ortaya çıktığını söyleyebiliriz.

Bu yeni yaklaşımın temel kavramlarından biri de Veri Ürünü (Data Product) anlayışıdır. Buna göre her iş birimi, kendi verisinin ve bu verinin yönetiminin sorumluluğunu üstlenir. Veri, yalnızca saklanan ham bir bilgi değil, kurum içinde veya kurum dışında ihtiyaçlar doğrultusunda sunulabilen bir ürün olarak ele alınır.

Örneğin A birimi, kendi verilerinin kalitesinden ve güvenliğinden her yönüyle sorumludur. B birimi bu verilerden herhangi birini kullanmak istediğinde, söz konusu veriye bir ürün gibi erişebilir ve onu kendi ihtiyaçları doğrultusunda kullanabilir. A birimi, sunduğu verinin kalitesi ve güvenilirliği dâhil olmak üzere tüm sorumluluğu üstlenirken B birimi de bu verilere güvenerek çalışmalarını sürdürebilir.

Data Mesh, veri yönetimine dağıtık ve iş alanı (domain) odaklı bir yaklaşım getirir. Geleneksel veri platformlarında tüm veriler merkezi bir veri ambarında veya veri gölünde toplanır; veri işleme ve analitik süreçleri genellikle merkezi bir ekip tarafından yürütülür. Data Mesh ise bu merkezi yapının ötesine geçerek veri sahipliğini ve yönetim sorumluluğunu belirli iş alanlarında faaliyet gösteren ekiplere dağıtmayı hedefler. Böylece her ekip, kendi iş alanına ait verilerin sahibi ve yöneticisi hâline gelir.

Data Mesh yaklaşımının temel ilkeleri şöyle özetlenebilir:

İş Alanı Odaklı Sahiplik (Domain-Driven Ownership): Veri sorumluluğu, kurumun farklı iş alanları ve birimleri arasında dağıtılır. Böylece veri ekipleri, sorumlu oldukları iş alanlarının ihtiyaçlarını daha iyi anlayarak bu ihtiyaçlara uygun çözümler geliştirebilir.

Verinin Ürün Olarak Ele Alınması (Data as a Product): Veri, yalnızca ham bilgi olarak değil; kullanıcı dostu, güvenilir ve farklı amaçlarla kullanılabilen bir ürün olarak tasarlanır.

Özerk Veri Platformları (Autonomous Data Platforms): Teknolojik altyapı, her iş alanının kendi verisini bağımsız biçimde üretmesine, yönetmesine ve sunmasına olanak tanır.

Federatif Veri Yönetimi (Federated Data Management): Veri paylaşımı, veri kalitesi ve mevzuata uyum gibi konulardaki standartlar, farklı ekiplerin koordinasyonuyla ortak bir çerçevede yürütülür.

Data Mesh'in modern veri yönetimi alanındaki en dönüştürücü yaklaşımlardan biri olduğunu söylemek mümkün. Veri sahipliğinin ve yönetiminin merkezi yapıdan dağıtık bir modele taşınması, kurumlara daha fazla esneklik, hız ve yenilikçilik kazandırır. Bununla birlikte, bu modelin başarılı bir şekilde uygulanabilmesi için kurumların yalnızca teknolojik altyapılarını değil, iş yapış biçimlerini ve kurum kültürlerini de dönüştürmeleri gerekir. Data Mesh'in sunduğu potansiyeli doğru değerlendirmek, geleceğin veri odaklı kurumları için kritik bir adımdır.

Sonuç olarak;

Verimiz son derece değerli. Kurumlar olarak zaman içerisinde bunun farkına vardık, önemini benimsedik ve içselleştirdik. Artık üzerinde durmamız gereken konu, verimizi nasıl daha iyi yönetebileceğimiz ve ondan nasıl daha fazla değer elde edebileceğimiz.

Veri odaklı bir bakış açısının kurum stratejisinin bir parçası hâline gelmesi büyük önem taşıyor. Bununla birlikte kurumların, verilerini nasıl yöneteceklerine ilişkin net bir yaklaşım benimsemeleri de gerekiyor. Önümüzdeki dönemde verinin öneminin daha da artacağı ve çok daha fazla kurumun gündeminde yer almaya devam edeceği görülüyor.

Sizinle iletişim kurabilmemiz için iletişim bilgilerinizi bırakabilirsiniz.

KoçDigital'in kurumlar için değer yaratan çözümlerini keşfedin!
Şirketimize iletmiş olduğunuz tüm talep, şikayet ve öneriler ve bunların sonuçlandırılması için onay vermiş olacak, kişisel verilerinizin işlenmesi için ticari elektronik ileti gönderilmesi konusunda Müşteri Aydınlatma Metni içeriğine mesaj yoluyla ulaşabilirsiniz. Bize iletilecek özel içeriğin veya gönderim sırasında listelenecek içeriğin kişiselleştirilmemiş olduğundan emin olmanızı rica ederiz: ırk, etnik köken, siyasi görüş, felsefi inanç, din, mezhep veya diğer inançlar, kılık ve kıyafet, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlık, cinsel hayat, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili veriler ile biyometrik ve genetik veriler.